Autyzm w książce i w filmie

W mojej opinii książki biograficzne są dobrą lekturą dla rodziców, którzy właśnie dowiedzieli się, że ich dziecko ma autyzm i przeżywają teraz trudne chwile starając pogodzić się z tą informacją. Biografie mogą spodobać się również tym, którzy na ścieżce terapeutycznej są już jakiś czas. Część tych pozycji pokazuje cały przekrój życia osób z ASD, dlatego rodzic będzie miał po części odpowiedź jak może wyglądać życie jego dziecka, gdy będzie już starsze. Ale pozycje te będą również cenne dla osób, których temat zaburzeń ze spektrum autyzmu po prostu interesuje, a także dla praktyków, którzy mają wiedzę teoretyczną, ale chcą zrozumieć postrzeganie świata przez osoby z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

Przejdźmy do wybranych przeze mnie tytułów książek:

Odnaleźć Kansas. Zespół Aspergera rozszyfrowany- Aaron Likens

U autora książki w wieku 20 lat zdiagnozowano zespół Aspergera. Opowiada on o swoim życiu, problemach dnia codziennego i pułapkach jakie stwarza przed nim jego własny umysł. Głównym przekazem książki jest wielka potrzeba bycia zrozumianym. Likens porusza takie tematy jak: depresja, lęk, frustracja czy trudność zaakceptowania diagnozy. Opisuje zachowania osób autystycznych i podpowiada w jaki sposób mógłby zareagować ktoś z boku.

Patrz mi w oczy - John Elder Robison

Autor książki został zdiagnozowany jako osoba z ASD gdy był już dorosły. Opisuje on jak nie potrafił nawiązywać kontaktów, był postrzegany jako dziwny przez swoje nietypowe zachowania oraz zamiłowanie do elektroniki. Odpowiada na pytanie dlaczego osoby z autyzmem nie patrzą w oczy.  Ciekawy wątek, który pojawia się w tej książce to brak wsparcia ze strony rodziców - matka autora była uzależniona od alkoholu, a ojciec cierpiał na chorobę psychiczną.

Seks, prochy i zespół Aspergera- Luke Jackson

Autorem książki jest 26 letni mężczyzna, który został zdiagnozowany już jako dziecko. Pozycja ta skupia się na problemach jakie stoją przed nastolatkami i młodymi dorosłymi z ASD. Pokazuje i tak już trudny okres dorastania, do którego dochodzi jeszcze diagnoza zaburzenia ze spektrum autyzmu. Poruszony jest temat szkoły, studiów i pierwszej pracy. Autor opisuje swoje problemy związane z edukacją czy kontaktami społecznymi. Nawiązuje do problemu znęcania się, budowania relacji towarzyskich i intymnych. Tematy te opisywane są w sposób , można powiedzieć, dosadny, czyli tak jak sugeruje tytuł, nie brakuje historii o narkotykach, alkoholu czy seksie.

Barwne cienie i nietoperze - Alex Brauns

Autor opisuje swoje życie zaczynając od wczesnego dzieciństwa, opisując interakcje między ludzkie i uczucia (a raczej ich brak ze strony autora). W książce możemy zobaczyć jak bardzo zachowania i reakcje innych mogą być niejasne dla osoby autystycznej. Brauns, jak prawie każda osoba autystyczna ma temat, który szczególnie go pochłania, u niego jest to fascynacja zależnością pomiędzy liczbami i datami, na co wiele uwagi poświęca również w swojej publikacji. Podczas czytania książki jasny stanie się jej tytuł, ponieważ „barwne cienie” oraz  „nietoperze” to określenia wymyślone przez Aleksa dla konkretnych grup ludzi.

Oto filmy, na które moim zdaniem warto poświęcić czas:

Kiedyś diagnozę autyzmu otrzymywały osoby, które dziś określilibyśmy jako „nisko funkcjonujące”. Dlatego też tak przedstawiano ASD w filmach. Pokazywano nasilone objawy, bardzo wyraziste (kiwanie się, machanie rękami, rzucanie się, krzyk, izolację i brak kontaktu).

Wraz ze wzrostem świadomości na temat zburzeń ze spektrum autyzmu, większą liczbą diagnoz i dostępnością testów i pomocy terapeutycznych zmienia się obraz osoby autystycznej. Taki trend zauważamy też w historii filmowej, która odnosi się bezpośrednio do tego tematu.

„Dziewczyna z Szafy”

Film polskiej produkcji, który otrzymał między innymi Polską Nagrodę Filmową Orły 2014.

Jacek opiekuje się swoim autystycznym bratem Tomkiem, co więcej musi to pogodzić z życiem zawodowym i towarzyskim co nie zawsze jest łatwe. I tu z pomocą przychodzi sąsiadka Magda, a raczej o pomoc zostaje poproszona. Ale żeby nie było tak zwyczajnie, Magda ma depresję. Między Magdą i Tomkiem rodzi się pewnego rodzaju więź.

Film zebrał różne opinie , ale myślę, że warto poświęcić chwilę, aby wyrobić sobie własne zdanie, w końcu niewiele mamy polskich produkcji, które poruszają wątek ASD.

Temple Grandin

Film biograficzny o tytułowej Temple Grandin. Jest to dorosła już kobieta z ASD, aktywna w świecie autyzmu (wydała wiele książek, udziela się publicznie, szerzy wiedzę na temat zaburzeń ze spektrum autyzmu). Doktor zootechniki oraz profesor na Stanowym Uniwersytecie w Kolorado. Film ukazuje okres dorastania, edukacji, a także dalszych losów bohaterki. Pokazuje też jak bardzo zmieniło się podejście do osób z ASD od lat 40 XX wieku.

Film otrzymał wiele nagród, między innymi 1 Złotego Globa czy 7 statuetek Emmy.

Rain man

Każdy na pewno słyszał ten tytuł, a jeśli nie obejrzał to na pewno powinien nadrobić. Film był nominowany do wielu nagród, wygrał między innymi 4 Oscary i 2 Złote Globy.

Nie będę się tu rozwodzić nad fabułą bo wszędzie ich pełno, napiszę tylko, że film opowiada o relacji dwóch braci (jak łatwo się domyślić jeden z nich ma zaburzenie ze spektrum autyzmu) którzy przez lata nie mieli ze sobą kontaktu.

„Atypowy”

Nie jest to film tylko serial, ale godny uwagi.

Opowiada o nastolatku z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, który wchodzi w dorosłość. Jak to nastolatek, boryka się z wieloma problemami, zarówno w szkole jak i w domu. W produkcji ukazane jest życie całej rodziny - matki, ojca i siostry. Relacje między rodzicami, rodzeństwem, więzi jakie (i w jaki sposób) buduje chłopiec z innymi są przedstawione w sposób bardzo głęboki i dający do myślenia.

„Czarny balonik”

Film ten został okrzyknięty przez Australijskie Koło Krytyków Filmowych najlepszym australijskim filmem 2008 roku. Skupia się na pokazaniu relacji między nastoletnimi braćmi Thomasem i Charlie’m (zdiagnozowany autysta). Nie jest to autyzm wysoko funkcjonujący jak to było w książkach opisanych powyżej, Charlie potrzebuje ciągłego wsparcia. Film zaczyna się w momencie przeprowadzki rodziny do innego miasta, Thomas, jak to nastolatek, chce poznać nowych przyjaciół i cieszyć się życiem. W filmie pokazana jest miłość i troska Thomasa o brata, ale także złość i zażenowanie z powodu tego jak Charlie się zachowuje. Thomas bardzo by chciał, aby jego brat był zdrowy i wiódł „normalne” życie, a tym samym on sam miałby mniej obowiązków. Warto poświęcić czas na obejrzenie tego filmu, jest on niezwykle poruszający i pokazuje niezwykle ważne zagadnienie, o którym cały czas mało się mówi, a mianowicie to jak czuje się rodzeństwo osoby autystycznej.

Daria Gujska
Terapeuta
Certyfikowany diagnosta ADOS-2
Członek zarządu Fundacji Vivere Aude