Dziewczęta i kobiety z zaburzeniami ze spektrum autyzmu

Dzisiaj pragniemy Państwu przybliżyć tematykę niezmiernie istotną, jaką jest występowanie ASD u przedstawicieli płci żeńskiej, biorąc dla Państwa pod lupę artykuł naukowy doktor Agnieszki Rynkiewicz, profesor Małgorzaty Janas-Kozik i docent Agnieszki Słopień.

Temat jest niezmiernie istotny, gdyż pacjentki z ASD są często diagnozowane błędnie, bardzo późno, lub wcale. Wynika to z faktu, że większość narzędzi diagnostycznych jest wynikiem badań naukowych przeprowadzanych głównie na chłopcach ze spektrum zaburzeń autyzmu, a próby standaryzacyjne tych narzędzi diagnostycznych (takich jak ADOS, ADOS-2, ADI-R, czy SCQ), także są zdominowane przez płeć męską.

Tymczasem zaburzenia u płci żeńskiej objawiają się często w zupełnie inny sposób. Jest to spowodowane swoistym „kamuflażem”, który stosują przedstawicielki płci żeńskiej, znacznie lepiej ukrywając cechy autyzmu przed społeczeństwem oraz umiejętnością kompensowania trudności wynikających z występowania zaburzeń. Wysoko funkcjonujące dziewczęta wykazują istotnie większą, niż chłopcy, potrzebę wchodzenia w relacje społeczne, umiejętność nawiązywania przyjaźni i przebywania wśród innych ludzi. Niezmiernie istotna jest ich umiejętność do obserwacji i  naśladowania zachowań typowo rozwijających się rówieśników.

W badaniu populacyjnym przeprowadzonym miedzy 1992 a 2001 rokiem dowiedziono, że częstotliwość występowania chorób towarzyszących w przebiegu zaburzeń ze spektrum autyzmu plasuje się  na poziomie 95%!

Jednakże trudność w diagnostyce autyzmu, już nie tylko u płci żeńskiej, wynika również z ogromnej częstości współwystępowania innych zaburzeń i chorób w przebiegu ASD, zarówno tych z grupy zaburzeń naurorozwojowych, mowa tu o zespole nadpobudliwości z deficytem uwagi - ADHD czy zaburzeniach tikowych – TD, jak i z grupy zaburzeń afektywnych, jak choroba afektywna dwubiegunowa. W badaniu populacyjnym przeprowadzonym miedzy 1992 a 2001 rokiem dowiedziono, że częstotliwość występowania chorób towarzyszących w przebiegu zaburzeń ze spektrum autyzmu plasuje się  na poziomie 95%!

Tak wysoki odsetek prowadzi do pominięcia cech zaburzeń ze spektrum autyzmu, lub do zmiany wcześniej postawionej diagnozy. Nieadekwatna zmiana diagnozy dotyka średnio 10% osób z ASD z rozpoznaniem postawionym przed 8 rokiem życia.

Częstość występowania ADHD u dzieci z ASD wynosi od 52 do 68%!

Szeroko zakrojone badania nad współwystępowaniem ADHD u dzieci ze zdiagnozowanym ASD, przeprowadzone po 2013 roku, kiedy zmiany wprowadzone w DSM-5 (klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego) zezwoliły na postawienie diagnozy obydwu tych zaburzeń jednocześnie, szacują, że częstość występowania ADHD u dzieci z ASD wynosi od 52 do 68%.

ASD a zaburzenia odżywiania

Natomiast zaburzeniami występującymi w znaczącej mierze u przedstawicielek płci żeńskiej z ASD, są zaburzenia odżywiania, a w szczególności jadłowstręt psychiczny (Anorexia Nervosa - AN).  Zarówno ASD, jak i AN charakteryzują się powtarzalnością i ograniczeniem wzorców zachowań i zainteresowań, skłonnością do sztywnych rutyn, problemami w interakcjach społecznych oraz trudnościami w komunikacji społecznej. Osoby z ASD często prezentują zaburzone wzorce odżywiania, związane z wrażliwością sensoryczną, ograniczonym przyjmowaniem pokarmów, czy po prostu odmową jedzenia. Zaburzenia te są na tyle częste, że były tematem badań z 2016 roku, przeprowadzonych na pacjentach z zaburzeniami neurorozwojowymi (w tym ASD), które ujawniły znaczącą nadreprezentatywność objawów zaburzeń odżywiania w stosunku do populacji ogólnej.

Jednak co ciekawe przeprowadzono również badania na dorosłych kobietach ze stwierdzonym jadłowstrętem psychicznym. Z pacjentek poddanych protokołowi ADOS-2 (protokół obserwacji do diagnozowania zaburzeń ze spektrum autyzmu), aż 23,3% osiągało wyniki powyżej punktu odcięcia dla ASD. Oznacza to, że 23,3% pacjentek można by sklasyfikować jako osoby z ASD.

Trudności i wyzwania życia codziennego dorosłych kobiet z zaburzeniami ze spektrum autyzmu

Bardzo ograniczona ilość badań nad seksualnością osób ze spektrum autyzmu, w połączeniu z silnymi oczekiwaniami kulturowymi powoduje, że kobiety, które wykazują zaburzenia sensoryczne, również w strefie seksualnej, są zostawione same sobie. Może to być też przyczyną wyższych wskaźników aseksualności u osób z ASD.

W związku z zaburzeniami w strefie kontaktów międzyludzkich, kobiety z ASD są bardziej narażone na nadużycia i wykorzystanie seksualne, co powinno być obszarem zwiększonej uwagi pracujących z tymi pacjentkami terapeutów i psychiatrów.

Kobiety z wysokofunkcjonującym autyzmem, nawet te, będące ekspertkami w swoich dziedzinach, bez odpowiedniego wsparcia, mają większy problem z utrzymaniem pracy. Wynika to ze stresu, jakim są obciążone w związku ze złożonością interakcji społecznych i przeciążeniem sensorycznym w miejscu pracy.

Świat nauki coraz częściej podejmuje temat odmienności objawów zaburzeń ze spektrum autyzmu w zależności od płci osób badanych, co budzi nadzieję na bardziej spersonalizowaną pomoc pacjentkom z ASD w przyszłości.

Mam nadzieję, że zainteresowało Państwa nasze podsumowanie artykułu naukowego i zachęcamy Państwa do dalszej lektury, już na własną rękę.

 

Anna Strosznajder

Studentka kierunku lekarskiego na

Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku